الذین یبلغون رسالات الله و یخشونه و لا یخشون احدا الا الله

 نقش تبليغ در دين اسلام و شيوه هاي آن؟ نقش روحانيون در تبليغ و شيوه هاي آن؟ آسيب شناسي تبليغ ديني و راهكارهاي آن؟

پاسخ پرسش ها را به طور جداگانه ارائه مي کنيم. يکم.ضرورت و اهميت تبليغ دين اسلام: در جهان امروز كه بحران هاي فرهنگي درصدد تهي كردن انسان از معنويت مي باشند، تبليغ دين و ارزش هاي نشأت گرفته ي از آن به جهت مقابله ي اين بحران ها ضرورت ويژه اي پيدا مي كند. در اين جا، ضرورت تبليغ را از دو منظر عقل و دين به اختصار بيان مي كنيم: 
الف: از نظر عقل: انبياء و اولياي الهي با تبليغ دين و ارزش هاي ديني هدايت و سعادت انسان را به ارمغان آورده اند، در عصر خاتميت اقتضا مي كند كه اين جايگاه رفيع انبياي الهي حفظ و در جهت تبليغ دين و دعوت مردم اقدام شود چراكه در غير اين صورت آثار اين حركت عظيم الهي از ميان مردم رخت برمي بندد. 
امام خميني(ره) درخصوص اهميت تبليغات مي فرمايد: مسأله ي تبليغات يك امر مهمي است كه مي شود گفت در دنيا در رأس همه ي امور قرار گرفته است و دنيا بر دوش تبليغات است. بالاتر چيزي كه مي تواند اين انقلاب را در اين جا به ثمر رساند و در خارج صادر كند، تبليغات است. (صحيفه ي نور، ج 14، ص 41 و 44) 
ب: از منظر دين: اگر رسالت يك مكتب محدوده ي خاصي را در برگيرد، قهراً شعاع پيام رساني و تبليغ آن نيز محدود خواهد بود اما از ان جا كه رسالت مكتب اسلام جهاني و جاويد مي باشد، گستره ي پيام رساني آن نيز نامحدود مي باشد. از اين رو در دين اسلام امر تبليغ از جايگاه بسيار والايي برخوردار مي باشد به گونه اي كه اساسي ترين وظيفه ي انبياء در قرآن، تبليغ دانسته شده است.
انبياء و اولياي الهي با تبليغ دين و ارزش هاي ديني هدايت و سعادت انسان را به ارمغان آورده اند؛ چنان كه خداوند تنها رسالت پيامبران را تبليغ مي داند: «ما عَلَي الرَّسولِ ألاّ الْبَلاغ»(سوره مائدة 99)پيامبر وظيفه‏اى جز رسانيدن پيام(الهى) ندارد.امروزه نيز تبليغ دين اسلام به منزله قرار گرفتن در جايگاه رفيع انبياي الهي در جهت تبليغ دين و نشر آن است. چراكه در غيراين صورت آثار اين حركت عظيم الهي از ميان مردم رخت برمي بندد وغبار فراموشي بر آموزه هاي اسلامي مي نشيند،اصول وفروع مختلط مي شود و... لذا تبليغ دين اسلام از جايگاه بس والايي برخوردار است، به گونه اي كه اساسي ترين وظيفه ي انبياء در قرآن تبليغ دانسته شده است و در پرتو تبليغ دين، فطرت سعادت خواه بشر، بيدار شده و معارف و ارزش هاي ديني در سرتاسرعالم گسترش مي يابد. اگر تبليغات وزحمات حضرت رسول صلي الله وعليه وآله نبود ،هرگز دين اسلام از مرزهاي شهر يثرب ونهايتا از مرزهاي عربستان بيرون نمي رفت.
تبليغ دين اسلام ،تبليغ اوامر وفرامين الهي ودعوت به سوي خداست ودعوت به سوي فلاح ورستگاري جوامع اسلامي وبالاخره دعوت به تمام خيرهاست.
همچنين با نگاهي به ميزان ناهنجاري هاي فرهنگي و اجتماعي جامعه مي توان به نقش تبليغ دين اسلام در اصلاح منکرات وتعميق باورهاي ديني پي برد.
تبليغ دردين اسلام در مولفه هاي زير نمود دارد.
1. در حراست از ساختارها و مفاهيم دين و تبيين و ترويج آن در سطوح مختلف زندگي فردي و اجتماعي 
2.در ايجاد زمينه هاي مساعد در راستاي تحقق اهداف دين و اقامه شعائر اسلامي در زندگي فردي و اجتماعي 
3.در زمينه سازي ظهور مهدي موعود(عج) و تحقق حكومت جهاني آن حضرت .
4. درحراست از چارچوب و اصول دين در نظر و عمل و زدودن خرافه ها و پيرايه هاي موهوم از آن
5.. در توسعه كمي و كيفي دين در زندگي فردي و اجتماعي. 
6.در تعميق وتثبيت باورهاي پيامهاي اسلام در انديشه وافکارمخاطبان دوم:شيوه هاي تبليغ دين اسلام؛ 1.تبليغ عملي: يکي از شيوه هاي تبليغ دين تبليغ عملي آن است که از آثار وکارايي بيشتري برخوردار مي باشد.
2. سخنراني در منابر وتريبونها در مساجد ،حسينيه ها ،تکايا ،و ادارات ..
3. تدريس آموزه ها ومتون اسلامي در دانشگاه ها و مدارس وموسسات وادارات..
4. تدوين وتحقيق مباحث وبرنامه هاي اسلام 
5. ايجاد سايت و وبلاک در فضاي مجازي
6.تبليغ در قالبهاي هنري ،مانند هنر ،سينما ،راديو وتلويزيون ،مطبوعات ورسانه ها و... سوم: نقش روحانيون در تبليغ و شيوه هاي آن روحانيون وعلماي اسلام در تبليغ دين اسلام نقش مهمي ايفا مي کنند.اهميت اين نقش در روايات رسول اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ از علماي دين به عنوان وارث پيامبران، برتر از پيامبران بني‎اسرائيل، دژهاي اسلام، آنانكه با وفاتشان در دين شكافي ايجاد مي‎شود و اينكه ازجانشينان رسول اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ و در روايات اهل بيت ـ عليهم السّلام ـ نيز از آنان به زمامداران مردم، آنانكه مجاري امور و مديريت جامعه در دست آنهاست و... تعبير شده است.
حاصل اين دلايل نقلي ـ علاوه بر حكم قاطع خرد ناب ـ اين است كه روحانيت و عالمان ديني در عصر غيبت پنج رسالت سنگين بر دوش دارند: 
1.دين شناسي عميق (در قلمرو نظر و تئوري)، 
2.عينيت فردي دين (تبلور عيني دين در اعضا و جوارح: دينداري يا الگوي عيني دين بودن)، 
3.تبليغ و تبيين بي شائبه دين (تئوريزه كردن دين)، 
4.عينيت اجتماعي يا اجراي دين (در حوزه رهبري و مديريت، نظام اقتصادي، نظام فرهنگي و هنري، نظام دفاعي و قضايي و...) و 
5.رسالت نظارت بر اجراي دين، 
(عباس ايزد پناه ؛نگرشي بر انقلاب اسلامي و رسالت روحانيت -، روزنامه رسالت، 14/11/75)
شيوه هاي تبليغ روحانيون همان است که در پاسخ قبلي اشاره شد. چهارم:آسيب شناسي تبليغ ديني وراهکارهاي آن: مي توان « آسيب شناسي تبليغات ديني » را اين گونه تعريف كرد : آسيب شناسي تبليغات ديني يعني شناخت ريشه ها ، علل و عوامل آسيب ها و ضعف هايي كه در محتوا و يا روش ها و مخاطب شناسي تبليغات ديني وجود دارد و موجب عدم كارايي تبليغات ديني شود.
1.ناتواني علمي برخي از مبلغان؛ از مهم‏ترين عوامل موفقيت در تبليغ ديني آگاهي و توانايي لازم‏در بيان مسايل و موضوعات اسلامي است. همانطوراگر مبلغ ديني بدون علم و آگاهي از مطلبي در کرسي خطابه بحث ‏کندو پيرامون آن سخن ‏گويد، به دين و ارزش کلام و شخصيت‏ خود آسيب‏مي‏رساند. چنانکه اين نکته مهم، در کلام خداوند آمده است« َتَقُولُونَ ما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَنيئاً وَهُوَ عِنْدَ اللّهِ عَظيم.(نور15) چيزي را با زبانهاي تان مي گوييد كه به آن علم نداريد و كار را سهل و كوچك مي پنداريد در صورتي كه نزد خداوند بسيار بزرگ است« ودرکلام امير بيان، حضرت علي(ع) چنين‏آمده است که«لاتقل ما لاتعلم.» درباره چيزي که از آن اطلاع نداري سخن مگوي.
2. وابستگي مالي به مردم :نداشتن بنيه مالي قوي ودرآمد مکفي بيشتر مبلغان ديني را با اين آسيب جدي مواجه مي سازد.که اين عامل در درجه اول به شخصيت خود مبلغ آسيب مي زند ودر درجه بعد پيامهاي ديني را ،از اين لحاظ که چه بسا مبلغان ديني به خاطر رعايت مصالح مادي ،از گفتن خيلي از مباحث ضروري دين ابا کنند وبه اصطلاح دست به سانسور موضوعات ديني بزنند وبنابر رعايت مصلحت عده اي خاص از گفتن مطالب مهم باز مانند که اين ضربه جدي در تبليغ دين خواهد بود. «تبليغات اسلامي اگر آلوده به سودطلبي شد، بتدريج ارزش واقعيش‏را از دست مي‏دهد و جذب کانون‏هاي قدرت مادي مي‏شود و در بهترين‏و مردمي‏ترين شکلش به سوي عوام‏زدگي سوق پيدا مي‏کند.» (مزروعي ،عليرضا؛منزلت تبليغات ديني و آسيب شناسي آن از ديدگاه متفکر شهيد استاد مطهري)
3.فراهم نبودن زمينه هاي تبليغي:گاهي ديده مي شود که در موسم تبليغ (ماه رمضان ومحرم)مساجد بيشتري در شهرها وروستاهاي بزرگ از دعوت يک مبلغ ديني سرباز مي زنند وفقط به دعوت يک مداح اکتفا مي کنند .به اين خاطر که مداح بهتر وبيشتر مي تواند از آنها اشک چشم در آورد .واين موجب مي شود مبلغان ديني با مهارت بهتر وبا سطح سواد بالا از تبليغ ديني باز مانند واين نيز به نوبه خود آسيب جدي شمرده مي شود.
4.متناسب نبودن ابزاروشيوه هاي تبليغ: متناسب نبودن ابزار تبليغي مبلغ در بيشتر موارد موجب ناکار آمدي او مي شود.مثلا بيشتر ابزار تبليغي مبلغين ديني ،هنوز هم که هنوز است در اغلب شهرها وروستا ها فقط منبر ها مي باشد وحال آنکه اين ابزار با روحيات بيشتر مخاطبين که جوانان هستند ،سازش ندارد و همين عامل درپديده دين گريزي در بين جوانان مي تواند باشد. 
5.اظهار نظرهاي غير متخصصانه :اينکه بعضي مبلغان ديني در موضوعات ومسائلي که سر رشته ندارند ،بي جا وبي مورد اظهار نظر مي کنند. 
6.خود فراموشي:اينکه مبلغ ديني گفته هاي خود جامه عمل نپوشانده باشد که در اين صورت او بخوبي نخواهد توانست الگويي عملي و راهكاري موّفق، براي ديگران ترسيم كند. 
7.عدم تشخيص نيازهاي مخاطب وموضوعات اهم ومهم :رها کردن موضوعات اصلي ومورد نياز مخاطبين وپرداختن به نکات فرعي وجانبي ،کارايي تبليغات ديني را پايين مي آورد پنجم:راهکارها:
راهکارهايي که به نظر ما مي رسد:
1.بالا بردن سطح دانش ومعلومات ونگرش مبلغان ديني 
2.مجهز کردن تبليغات ديني به شيوه هاي مدرن در کنارشيوه هاي سنتي
3.کاهش ويا کاستن وابستگي مالي ميلغان به مردم با حمايت مالي از مبلغين
4.فراهم آوردن زمينه هاي تيليغي بيشتر در محيطهاي روستايي وشهري ومحيطهاي اداري وشرکتها ومدارس به تبليغات ديني.
منابع:
1. صحيفه ي نور، ج 14
2.عباس ايزد پناه ؛نگرشي بر انقلاب اسلامي و رسالت روحانيت -، روزنامه رسالت، 14/11/75(سايت انديشه قم)
3. مزروعي ،عليرضا؛منزلت تبليغات ديني و آسيب شناسي آن از ديدگاه متفکر شهيد استاد مطهري،سايت سازمان تبليغات اسلامي.
4. آسيب شناسي تبليغات ديني؛ سايت تبيان.

مبلغان نور ...